Purmerend – Purmerend staat mogelijk aan de vooravond van een flinke bestuurlijke verandering. Het college van burgemeester en wethouders wil de verkenning naar een mogelijke fusie met Landsmeer voortzetten. De eerste quickscan is volgens het college positief, maar wie het rapport nader bekijkt, ziet vooral dat er nog veel vragen moeten worden beantwoord.
De gemeenteraad bespreekt het voorstel en neemt op 24 september een besluit over het vervolg. Een fusie is daarmee nog lang geen feit. De quickscan concludeert vooral dat er op dit moment geen onoverkomelijke financiΓ«le of organisatorische belemmeringen zijn om verder onderzoek te doen.
Financieel plusje van vier ton
Een van de opvallendste uitkomsten van de quickscan is het voorlopige financiΓ«le effect. De onderzoekers komen uit op een voordeel van ongeveer 402.000 euro per jaar. Dat positieve bedrag ontstaat door verschillende posten tegen elkaar weg te strepen. Zo wordt gerekend met ongeveer 1,395 miljoen euro aan lagere bestuurlijke kosten en 750.000 euro aan besparingen op staf en bedrijfsvoering.
Daar staan echter ook forse nadelen tegenover. Zo wordt rekening gehouden met ongeveer 1,2 miljoen euro om te voorkomen dat Purmerenders door de harmonisatie van lokale belastingen meer gaan betalen. Ook wordt een nadeel van ongeveer 972.000 euro op de algemene uitkering verwacht. Het uiteindelijke financiΓ«le plaatje komt daardoor uit op ongeveer 402.000 euro positief.
Voor een inwoner van Purmerend is dat een belangrijk detail. Het financiΓ«le voordeel is dus niet het gevolg van een grote economische winst die een fusie automatisch oplevert. Een aanzienlijk deel van het voordeel komt voort uit het feit dat na een fusie bepaalde bestuurlijke en organisatorische kosten niet dubbel hoeven te worden gemaakt.
Purmerenders betalen nu minder
Een van de lastigste onderwerpen is de lokale belasting. Volgens de quickscan liggen de gemiddelde woonlasten in Landsmeer aanzienlijk hoger dan in Purmerend. Voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden wordt gerekend met ongeveer 1413 euro aan lokale lasten in Landsmeer tegenover 1014 euro in Purmerend.
Bij een fusie moeten de belastingen uiteindelijk worden geharmoniseerd. Daardoor zouden de verschillen tussen beide gemeenten verdwijnen. Omdat Purmerend ongeveer 90 procent van de belastingplichtigen van de nieuwe gemeente vertegenwoordigt, ligt het voor de hand dat juist veel Purmerenders het effect van die harmonisatie zouden merken.
Het college wil voorkomen dat Purmerenders financieel de rekening van de fusie betalen. Volgens de quickscan is daarvoor ongeveer 1,2 miljoen euro aan maatregelen nodig. Dat maakt de belastingkwestie een belangrijk onderdeel van het vervolgonderzoek.
Financiele positie Landsmeer vraagt aandacht
De quickscan laat ook zien dat Landsmeer financieel kwetsbaarder is dan Purmerend. De solvabiliteit van Landsmeer ligt lager en de financiΓ«le positie van de gemeente staat onder druk. Vooral ontwikkelingen binnen Jeugd en WMO spelen daarbij een rol. Het financiΓ«le meerjarenbeeld van Landsmeer is inmiddels verslechterd. De quickscan geeft aan dat de gemeente zelf maatregelen moet nemen om tot een sluitende begroting te komen.
Dat is relevant voor Purmerend. Bij een bestuurlijke fusie worden immers niet alleen de kansen, maar ook de financiΓ«le positie en risico’s van beide gemeenten onderdeel van de nieuwe gemeente. De quickscan noemt de financiΓ«n daarom geen onoverkomelijke belemmering, maar dat betekent niet dat de financiΓ«le situatie van Landsmeer geen risico vormt.
Wat krijgt Purmerend ervoor terug?
Voor een inwoner van Purmerend is misschien wel de belangrijkste vraag wat de gemeente daadwerkelijk aan een fusie heeft. De quickscan noemt verschillende mogelijke voordelen. Een grotere gemeente zou sterker kunnen staan richting provincie en Rijk, meer bestuurskracht kunnen ontwikkelen en mogelijk beter in staat zijn om grote vraagstukken zoals woningbouw en veiligheid aan te pakken.
Ook wordt gewezen op mogelijkheden voor fondsenwerving en een sterkere positie in regionale samenwerkingsverbanden. Β De onderzoekers stellen niet vast dat deze voordelen daadwerkelijk worden gerealiseerd. Ze geven aan dat dit in een volgende fase verder moet worden uitgewerkt.
Met andere woorden: de quickscan geeft vooral aan waarom een fusie interessant zou kunnen zijn, maar bewijst nog niet wat een Purmerender daar in de praktijk van merkt.
Stad en dorpen
Een fusie zou Purmerend bovendien een heel ander karakter geven. Landsmeer bestaat uit de kernen Landsmeer, Den Ilp en Purmerland en beschikt over veel groen, water en buitengebied. Het college ziet juist de combinatie van stad, dorpen en buitengebied als een kans. De verschillende gebieden zouden elkaar kunnen aanvullen.
Tegelijkertijd wil Landsmeer nadrukkelijk zijn eigen identiteit behouden. De gemeente heeft hiervoor een 11-puntenplan opgesteld met voorwaarden rond onder meer voorzieningen, bereikbaarheid, leefbaarheid en zeggenschap van inwoners.
Een eventuele fusie betekent dus niet automatisch dat Landsmeer onderdeel wordt van een groter stedelijk Purmerend. Juist de manier waarop de verschillende kernen bestuurlijk en maatschappelijk hun eigen karakter kunnen behouden, wordt onderdeel van het vervolgonderzoek.
Nog veel vragen open
De quickscan maakt duidelijk dat er nog behoorlijk wat onderwerpen moeten worden uitgezocht. Onder meer de gevolgen voor Jeugd en Wmo, de openbare ruimte, afvalinzameling, veiligheid en handhaving, ICT, personeel, dienstverlening, woningbouw en de Omgevingsvisie van Landsmeer moeten verder worden onderzocht.
Ook de financiΓ«le gevolgen moeten nader worden uitgewerkt. De volgende fase moet daarom meer antwoord geven op de vraag hoe een eventuele fusie er daadwerkelijk uit zou zien.
Oostzaan en Wormerland melden zich
Terwijl Purmerend en Landsmeer verder praten, komt er nog een ontwikkeling bij. Ook Oostzaan en Wormerland hebben Purmerend gevraagd om verkennende gesprekken over hun bestuurlijke toekomst. Purmerend wil met beide gemeenten een quickscan uitvoeren. Daarmee kan de discussie over de bestuurlijke toekomst van Purmerend veel groter worden dan alleen een mogelijke fusie met Landsmeer.
Als ook Oostzaan en Wormerland uiteindelijk serieus richting samenwerking of herindeling bewegen, kan een nieuwe regionale gemeente ontstaan die aanzienlijk groter is dan het huidige Purmerend. De resultaten van de verkenningen met Oostzaan en Wormerland worden naar verwachting eind dit jaar aan de gemeenteraad voorgelegd.
Fusie niet voor 2031
Een eventuele fusie met Landsmeer is bovendien nog een lang traject. Als de gemeenteraad instemt met de verdieping, volgt eerst uitgebreid onderzoek. Eind 2027 of begin 2028 zou vervolgens een besluit kunnen worden genomen over een intentie tot fusie. Daarna volgt nog de wettelijke herindelingsprocedure.
De nieuwe gemeente zou volgens de huidige planning op zijn vroegst op 1 januari 2031 kunnen ontstaan.
Analyse: eerst bewijzen, dan besluiten
Voor Purmerenders is de belangrijkste conclusie uit de quickscan misschien wel dat er nog geen definitieve conclusie ligt. Het rapport zegt niet dat Purmerend moet fuseren met Landsmeer. Het zegt dat er voldoende potentie wordt gezien om verder onderzoek te rechtvaardigen.
Financieel is er op papier een klein voordeel van ongeveer 402.000 euro. Daar staan echter aanzienlijke risico’s en onzekerheden tegenover. Landsmeer heeft een kwetsbaardere financiΓ«le positie, de lokale belastingen moeten worden geharmoniseerd en een deel van het financiΓ«le voordeel bestaat uit het schrappen van dubbele bestuurs- en organisatiekosten.
Ook de belangrijkste vraag voor inwoners blijft grotendeels onbeantwoord: wat levert de fusie de Purmerender concreet op? Meer bestuurskracht, een sterkere positie in de regio en betere mogelijkheden voor grote opgaven zijn interessante argumenten. Maar de quickscan laat nog niet zien hoeveel beter de dienstverlening wordt, welke voorzieningen verbeteren, welke financiΓ«le voordelen structureel zijn en wat inwoners uiteindelijk in hun dagelijks leven van de fusie merken.
Daarom is de komende fase minstens zo belangrijk als de quickscan zelf. De gemeenteraad hoeft op 24 september dus nog niet te beslissen over een fusie. De raad beslist vooral of Purmerend verder wil onderzoeken of die fusie daadwerkelijk in het belang van de stad, de dorpen en hun inwoners is.
Relevant artikel:
